{"id":2776,"date":"2020-09-02T13:33:52","date_gmt":"2020-09-02T11:33:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/?p=2776"},"modified":"2020-09-02T13:33:52","modified_gmt":"2020-09-02T11:33:52","slug":"kugelsternhaufen-messier-13-vom-10-august-2020","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wordpress\/2020\/09\/02\/kugelsternhaufen-messier-13-vom-10-august-2020\/","title":{"rendered":"Kugelsternhaufen Messier 13 vom 10.August 2020"},"content":{"rendered":"<p>Ein Klassiker der Sommermilchstra\u00dfe ist der Kugelsternhaufen Messier 13 im Sternbild Herkules.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<div id=\"content\" class=\"mw-body\" role=\"main\">\n<div id=\"bodyContent\" class=\"mw-body-content\">\n<div id=\"mw-content-text\" class=\"mw-content-ltr\" dir=\"ltr\" lang=\"de\">\n<div class=\"mw-parser-output\">\n<p>M13 ist der hellste Kugelsternhaufen am <a title=\"Nordhimmel\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Nordhimmel\">Nordhimmel<\/a> und wurde schon 1714 von dem englischen <a title=\"Astronom\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Astronom\">Astronomen<\/a> Sir <a title=\"Edmond Halley\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Edmond_Halley\">Edmond Halley<\/a> entdeckt. Er ist etwa 25.100 <a title=\"Lichtjahr\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Lichtjahr\">Lichtjahre<\/a> von der Sonne entfernt (die Angaben schwanken zwischen 23.000 und 26.000\u00a0Lj), hat die 300.000-fache Leuchtkraft der Sonne und einen Durchmesser von 150 Lichtjahren.<\/p>\n<div id=\"content\" class=\"mw-body\" role=\"main\">\n<div id=\"bodyContent\" class=\"mw-body-content\">\n<div id=\"mw-content-text\" class=\"mw-content-ltr\" dir=\"ltr\" lang=\"de\">\n<div class=\"mw-parser-output\">\n<p>M13 weist eine <a title=\"Scheinbare Helligkeit\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Scheinbare_Helligkeit\">scheinbare Helligkeit<\/a> von 5,8\u00a0mag auf. Er kann bereits in einem <a class=\"mw-redirect\" title=\"Prismenfernglas\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Prismenfernglas\">Prismenfernglas<\/a> als nebliges Fleckchen wahrgenommen werden, vereinzelt sogar <a title=\"Frei\u00e4ugig\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Frei%C3%A4ugig\">frei\u00e4ugig<\/a>. In einem <a title=\"Teleskop\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Teleskop\">Teleskop<\/a> ab etwa 10\u00a0cm \u00d6ffnung kann er am Rand in Einzelsterne aufgel\u00f6st werden und ist damit ein lohnendes Objekt f\u00fcr <a title=\"\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Amateurastronomie#Amateurastronomen\"> Amateurastronomen<\/a>. Man findet ihn \u2013 am besten im Fr\u00fchjahr oder Sommer \u2013 an der \u201erechten Viereckseite\u201c des Herkules, zwischen den Sternen \u03b7 und \u03be Her. Zum Suchen des Sternbildes eignet sich das K\u00e4rtchen vom <a title=\"Sommerhimmel\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Sommerhimmel\">Sommerhimmel<\/a>.<\/p>\n<div id=\"content\" class=\"mw-body\" role=\"main\">\n<div id=\"bodyContent\" class=\"mw-body-content\">\n<div id=\"mw-content-text\" class=\"mw-content-ltr\" dir=\"ltr\" lang=\"de\">\n<div class=\"mw-parser-output\">\n<p>M13 wurde 1714 von <a title=\"Edmond Halley\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Edmond_Halley\">Edmond Halley<\/a> als mit dem blo\u00dfen Auge eben sichtbarer Nebel entdeckt. 1764 beobachtete <a title=\"Charles Messier\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Messier\">Charles Messier<\/a> M13. Er konnte mit seinem Spiegelteleskop keine Einzelsterne erkennen, sondern nur einen in der Mitte heller werdenden, runden und gl\u00e4nzenden &#8222;Nebel&#8220;. <a class=\"mw-redirect\" title=\"William Herschel\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/William_Herschel\">William Herschel<\/a> l\u00f6ste dann M13 im Jahre 1783 mit einem deutlich gr\u00f6\u00dferen Teleskop in Einzelsterne auf. Im 19. Jahrhundert dokumentierten <a title=\"Heinrich Louis d\u2019Arrest\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Heinrich_Louis_d%E2%80%99Arrest\">d&#8217;Arrest<\/a> und <a title=\"Eduard Sch\u00f6nfeld\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Eduard_Sch%C3%B6nfeld\">Sch\u00f6nfeld<\/a> ihre Beobachtungen mit Instrumenten mittlerer Gr\u00f6\u00dfe.<sup id=\"cite_ref-schreiner_5-0\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Messier_13#cite_note-schreiner-5\">[5]<\/a><\/sup><\/p>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Datei:Trouvelot_-_Star_clusters_in_Hercules_-_1877.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/Trouvelot_-_Star_clusters_in_Hercules_-_1877.jpg\/220px-Trouvelot_-_Star_clusters_in_Hercules_-_1877.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/Trouvelot_-_Star_clusters_in_Hercules_-_1877.jpg\/330px-Trouvelot_-_Star_clusters_in_Hercules_-_1877.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b6\/Trouvelot_-_Star_clusters_in_Hercules_-_1877.jpg\/440px-Trouvelot_-_Star_clusters_in_Hercules_-_1877.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"171\" data-file-height=\"7068\" data-file-width=\"9099\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\"><\/div>\n<p>M13 auf einer astronomischen Zeichnung des 19. Jahrhunderts (<a title=\"\u00c9tienne L\u00e9opold Trouvelot\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_L%C3%A9opold_Trouvelot\">Trouvelot<\/a>, 1881)<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\"><a class=\"image\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Datei:M13-ESHolden_1880_91-DiagramPASP.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/91\/M13-ESHolden_1880_91-DiagramPASP.jpg\/220px-M13-ESHolden_1880_91-DiagramPASP.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/91\/M13-ESHolden_1880_91-DiagramPASP.jpg\/330px-M13-ESHolden_1880_91-DiagramPASP.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/91\/M13-ESHolden_1880_91-DiagramPASP.jpg\/440px-M13-ESHolden_1880_91-DiagramPASP.jpg 2x\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"256\" data-file-height=\"1088\" data-file-width=\"936\" \/><\/a><\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\"><\/div>\n<p>Diagram von M13 (E.S. Holden 1891) mit markierten \u2013 angeblichen \u2013 Schnittstellen der Kan\u00e4le<\/p><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Die erste Zeichnung ist von Herschel \u00fcberliefert; ebenso wie eine sp\u00e4tere Zeichnung von <a title=\"Angelo Secchi\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Angelo_Secchi\">Secchi<\/a> handelt es sich jedoch nur um Skizzen. Als beste Zeichnung gilt eine Arbeit von <a title=\"\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_L%C3%A9opold_Trouvelot\">Trouvelot<\/a>, die gegen 1877 am 14-z\u00f6lligen <a title=\"Fernrohr\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Fernrohr\">Refraktor<\/a> (Linsenfernrohr) der Sternwarte in Cambridge entstand. Trouvelot zeigt 171 Einzelsterne, von denen nach Schreiner &#8222;<i>viele in den Randtheilen in \u00dcbereinstimmung mit der Photographie<\/i>&#8220; eingezeichnet seien. Eine 1861 ver\u00f6ffentlichte Zeichnung von <a class=\"mw-redirect\" title=\"Lord Rosse\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Lord_Rosse\">Lord Rosse<\/a> zeigt drei scharf begrenzte sternenfreie Kan\u00e4le, die sich gegen die Mitte des Sternhaufens hin vereinigen. Eine unabh\u00e4ngige, 1887 von Harrington in <a title=\"Ann Arbor\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Ann_Arbor\">Ann Arbor<\/a> veranlasste \u00dcberpr\u00fcfung schien die Existenz der Kan\u00e4le zu best\u00e4tigen.<sup id=\"cite_ref-schreiner_5-1\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Messier_13#cite_note-schreiner-5\">[5]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Die erste bekannte <a title=\"Astrofotografie\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Astrofotografie\">Fotografie<\/a> von M13 stammt von <a title=\"Paul und Prosper Henry\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Paul_und_Prosper_Henry\">Henry<\/a> (1887, Paris), auf der es bei einer <a title=\"Belichtungszeit\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Belichtungszeit\">Belichtungszeit<\/a> von 2 Stunden gelang, die Randbereiche ganz, das Zentrum von M13 jedoch nur teilweise in Einzelsterne aufzul\u00f6sen.<sup id=\"cite_ref-schreiner_5-2\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Messier_13#cite_note-schreiner-5\">[5]<\/a><\/sup> J. Schreiner nutzte nun den fotografischen Refraktor des <a class=\"mw-redirect\" title=\"Astrophysikalisches Observatorium Potsdam\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Astrophysikalisches_Observatorium_Potsdam\">Astrophysikalischen Observatoriums Potsdam<\/a>, um im September 1891 eine ein- und eine zweist\u00fcndige Aufnahme anzufertigen.<sup id=\"cite_ref-schreiner_5-3\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Messier_13#cite_note-schreiner-5\">[5]<\/a><\/sup> Im Monat zuvor hatten <a title=\"Edward Singleton Holden\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Edward_Singleton_Holden\">Holden<\/a> und <a title=\"William Wallace Campbell\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/William_Wallace_Campbell\">Campbell<\/a> am <a class=\"mw-redirect\" title=\"Lick Observatory\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Lick_Observatory\">Lick Observatory<\/a> eine Serie von sieben Aufnahmen (17\u2013170 Minuten) abgeschlossen. Holden erkannte &#8222;channels or lanes&#8220;, die sich an 13 Punkten (siehe Diagram) treffen sollen. Er meinte hier Strukturmerkmale zu finden, die auf die Entstehungskr\u00e4fte von M13 hinweisen.<sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Messier_13#cite_note-6\">[6]<\/a><\/sup> Schreiner fand die Kan\u00e4le hingegen weder optisch noch auf den von ihm angefertigten fotografischen Platten. F\u00fcr ihn handelte es sich um Schwankungen der Sterndichte, die allein durch Zufallsprozesse hervorgerufen sein k\u00f6nnten.<sup id=\"cite_ref-schreiner_5-4\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Messier_13#cite_note-schreiner-5\">[5]<\/a><\/sup><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-2776 gallery-columns-3 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wordpress\/2020\/09\/02\/kugelsternhaufen-messier-13-vom-10-august-2020\/118247039_363614381299912_4857507772395354286_n\/'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/118247039_363614381299912_4857507772395354286_n-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-2780\" srcset=\"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/118247039_363614381299912_4857507772395354286_n-150x150.jpg 150w, https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/118247039_363614381299912_4857507772395354286_n-100x100.jpg 100w\" sizes=\"auto, 100vw\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2780'>\n\t\t\t\tDie D\u00e4mmerung war vielversprechend\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wordpress\/2020\/09\/02\/kugelsternhaufen-messier-13-vom-10-august-2020\/117604382_937001953790854_5274043323067116665_n\/'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117604382_937001953790854_5274043323067116665_n-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-2777\" srcset=\"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117604382_937001953790854_5274043323067116665_n-150x150.jpg 150w, https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117604382_937001953790854_5274043323067116665_n-100x100.jpg 100w\" sizes=\"auto, 100vw\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2777'>\n\t\t\t\tKleine Sternbilderkunde\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wordpress\/2020\/09\/02\/kugelsternhaufen-messier-13-vom-10-august-2020\/117631733_768913343882375_1423897753431520022_n\/'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117631733_768913343882375_1423897753431520022_n-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-2778\" srcset=\"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117631733_768913343882375_1423897753431520022_n-150x150.jpg 150w, https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117631733_768913343882375_1423897753431520022_n-100x100.jpg 100w\" sizes=\"auto, 100vw\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2778'>\n\t\t\t\tGegen Westen\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wordpress\/2020\/09\/02\/kugelsternhaufen-messier-13-vom-10-august-2020\/117718314_2665120187033112_8643506836707859910_n\/'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117718314_2665120187033112_8643506836707859910_n-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-2779\" srcset=\"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117718314_2665120187033112_8643506836707859910_n-150x150.jpg 150w, https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117718314_2665120187033112_8643506836707859910_n-100x100.jpg 100w\" sizes=\"auto, 100vw\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2779'>\n\t\t\t\tDer Kugelsternhaufen Messier 13\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wordpress\/2020\/09\/02\/kugelsternhaufen-messier-13-vom-10-august-2020\/117317063_3160366780723221_5004446889423241874_n\/'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117317063_3160366780723221_5004446889423241874_n-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-2781\" srcset=\"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117317063_3160366780723221_5004446889423241874_n-150x150.jpg 150w, https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/117317063_3160366780723221_5004446889423241874_n-100x100.jpg 100w\" sizes=\"auto, 100vw\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2781'>\n\t\t\t\tDie Sternwarte links unten, Milchstra\u00dfe mit Planeten Jupiter und Saturn\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ein Klassiker der Sommermilchstra\u00dfe ist der Kugelsternhaufen Messier 13 im Sternbild Herkules.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":2779,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-2776","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astrophotographie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2776","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2776"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2776\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2782,"href":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2776\/revisions\/2782"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2779"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2776"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2776"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vulkanlandsternwarte.at\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2776"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}